030 236 1500 | Mariahoek16-17 | 3511 LG Utrecht oikos@stichtingoikos.nl

Is het ‘slechte’ populisme op 15 maart verslagen? Het enkele feit dat de PVV niet de grootste partij is geworden, heeft gezorgd voor opluchting. Natuurlijk herken ik die gevoelens. De uitslag had wat dit betreft veel erger kunnen zijn. Maar kunnen we nu de politiek met een gerust hart overlaten aan onze (komende) regering en parlement? Heeft compassie met deze uitslag werkelijk een stem gekregen?

Tijdens de verkiezingscampagne is het woord compassie nauwelijks gebruikt. Het is een woord dat eerder past in de wereld van warme gemeenschappen, filosofie, spiritualiteit of levensbeschouwing. Compassie is als zodanig vooral een gevoel van medeleven met andere mensen. Je laat je raken door een ander, door een mens die elders, later of anders leeft; je bent bewogen vanwege de omstandigheden waarin die ander verkeert. Compassie kan zich ook vertalen in commitment om te handelen, persoonlijk en politiek. Dan is het zaak om waakzaam en nuchter aan de slag te gaan, te zoeken naar mogelijkheden om te handelen met het oog op menselijke waardigheid. De universele mensenrechten en de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen zijn verbonden met compassie.

De wereld van de politiek lijkt eerder te gaan over macht, belangen en strategie. Soms werden in de politieke wereld al dan niet gedeelde waarden genoemd. Niet zelden gebeurde dat als deel van een identiteitspolitiek, dus om een strikt onderscheid te maken tussen ‘wij’ en ‘zij’. Enkele partijen onderscheiden zich op dit punt in positieve zin. Ik denk dan primair aan de ChristenUnie, GroenLinks, Artikel1 en de Partij voor de Dieren, gevolgd door D66 en PvdA.  Zij geven compassie een stem. Sommige van deze partijen hebben gewonnen, andere hebben verloren, soms heel zwaar.  Andere partijen hebben zich juist aan de andere zijde van het spectrum gepositioneerd: de PVV, de VVD en het Forum voor Democratie. De PVV en FvD wonnen enkele zetels; de VVD verloor een aantal zetels, maar bleef wel de grootste partij. Compassie is in de verkiezingsprogramma’s van deze partijen niet of nauwelijks te vinden, hun compassie beperkt zich tot die mensen die er volgens hun maatstaven bij horen.

De PVV mag dan door bijna alle partijen uitgesloten zijn, het gedachtegoed is wel doorgedrongen in de VVD en het CDA. Juist dit laatste maakt de huidige situatie zo hachelijk. Hoe vertaalt de verkiezingsretoriek van de VVD en het CDA zich in het beleid van het nieuwe kabinet? Is het wel alleen retoriek?

De uitkomst van de verkiezingen zijn een hard gegeven. We kunnen de uitslag betreuren, we kunnen ons verdiepen in de beweegredenen van de kiezers, maar de uitslag staat als een huis; we kunnen en mogen de uitslag niet terzijde schuiven. Maar het is zorgwekkend  dat een aantal partijen uit het klassieke midden niet of nauwelijks stem geeft aan compassie. Tijd voor een opfris cursus christelijk-sociaal denken? Het is wel goed om te constateren dat de beweging voor compassie in de samenleving nu ook een stevige politieke vertaling heeft gekregen. Die zal de komende jaren hopelijk tot bloei komen.

David Renkema
17 maart 2017